ଭୁବନେଶ୍ୱର: ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାଚୀନ ଐତିହ୍ୟ, କଳା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଅନନ୍ୟ ପରିଚୟ ବହନ କରୁଥିବା ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଐତିହାସିକ କେଦାରଗୌରୀ ମନ୍ଦିର ପରିସରକୁ ମିଳିଛି ଏକ ବଡ଼ ସରକାରୀ ସ୍ୱୀକୃତି। ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ପରିସରକୁ ‘ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ’ (Protected Monument) ଭାବେ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି। ଏନେଇ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା, ସାହିତ୍ୟ ଓ ସଂସ୍କୃତି ବିଭାଗ (OLLC) ପକ୍ଷରୁ ବିଧିବଦ୍ଧ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି। ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରାଚୀନ ଐତିହ୍ୟ ଓ ମନ୍ଦିର ସଂସ୍କୃତିର ସୁରକ୍ଷା ଦିଗରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦକ୍ଷେପ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ମାରକୀ ସଂରକ୍ଷଣ ଆଇନ, ୧୯୫୬ (Orissa Act 12 of 1956)ର ଧାରା ୩ର ଉପଧାରା (୩) ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି। ପୂର୍ବରୁ ଏହି ମନ୍ଦିର ପରିସରକୁ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିବା ନିମନ୍ତେ ଜାରି ହୋଇଥିବା ପ୍ରାଥମିକ ବିଜ୍ଞପ୍ତିକୁ ଏବେ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଅନୁମୋଦନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି। ଫଳରେ ଏହି ଐତିହାସିକ ମନ୍ଦିର ପରିସର ଆଇନଗତ ଭାବେ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀର ମାନ୍ୟତା ହାସଲ କରିଛି।
ସରକାରୀ ଅସାଧାରଣ ଗେଜେଟ୍ରେ ପ୍ରକାଶିତ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ୨୦୨୬ ଜୁନ୍ ୨୩ ତାରିଖରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା, ସାହିତ୍ୟ ଓ ସଂସ୍କୃତି ବିଭାଗ ପକ୍ଷରୁ ଜାରି କରାଯାଇଥିବା ବିଜ୍ଞପ୍ତି ନମ୍ବର ୪୦୩୨କୁ ସରକାର ନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଅନୁସାରେ, ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ଭୁବନେଶ୍ୱର ସହର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଲିଙ୍ଗରାଜ ଥାନା ଅଧୀନରେ ଥିବା ପୁରୁଣା ସହର (ଓଲ୍ଡ ଟାଉନ) ଅଞ୍ଚଳର କେଦାରଗୌରୀ ମନ୍ଦିର ପରିସରକୁ ଉକ୍ତ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି।
କେଦାରଗୌରୀ ମନ୍ଦିର ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରାଚୀନ ଧାର୍ମିକ ଓ ଐତିହାସିକ ସ୍ଥଳୀଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଏହି ମନ୍ଦିର ପରିସର କେବଳ ଧାର୍ମିକ ଆସ୍ଥାର କେନ୍ଦ୍ର ନୁହେଁ, ବରଂ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ପରମ୍ପରା, ସ୍ଥାପତ୍ୟକଳା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଅଂଶ। ପୁରୁଣା ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଐତିହାସିକ ପରିବେଶ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ମନ୍ଦିର ପରିସରର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ରହିଛି। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏଠାକୁ ଅନେକ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ, ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଓ ଐତିହ୍ୟପ୍ରେମୀ ଆସିଥାନ୍ତି।
ଏହି ଘୋଷଣା ପରେ କେଦାରଗୌରୀ ମନ୍ଦିର ପରିସରର ସଂରକ୍ଷଣ, ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଓ ଐତିହାସିକ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖିବା ଦିଗରେ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ଭୂମିକା ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ଏଣିକି ଏହି ସ୍ମାରକୀର ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ସମ୍ପର୍କିତ ଦାୟିତ୍ୱ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ବିଭାଗ ଅଧୀନକୁ ଯିବ। ଏହାଦ୍ୱାରା ମନ୍ଦିର ପରିସରର ଐତିହାସିକ ଗଠନ, ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଐତିହ୍ୟ ସମ୍ପଦର ଯତ୍ନ ନେବା ପାଇଁ ଅଧିକ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରିବାର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହେବ।
ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ଭାବେ ମାନ୍ୟତା ମିଳିବା ପରେ ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ଯେକୌଣସି ନିର୍ମାଣ, ମରାମତି କିମ୍ବା ପରିବର୍ତ୍ତନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଇନ ଓ ନିୟମାବଳୀ ଅନୁଯାୟୀ ଆବଶ୍ୟକ ଅନୁମତି ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ମାନଦଣ୍ଡ ପାଳନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏହାର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ମାରକୀର ସ୍ୱରୂପକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖିବା ସହ ଅବହେଳା, ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ନିର୍ମାଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ଭାବ୍ୟ କ୍ଷତିରୁ ଏହାକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା।
ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶାର ଐତିହାସିକ ସମ୍ପଦକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବାରେ ସହାୟକ ହେବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି। ବିଶେଷକରି ଏକାମ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟକଳାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିର ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି। ଏହାଦ୍ୱାରା କେଦାରଗୌରୀ ମନ୍ଦିରର ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ଆହୁରି ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ପ୍ରଚାର କରିବା ସହ ଓଡ଼ିଶାର ଐତିହ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟଟନକୁ ମଧ୍ୟ ନୂଆ ଦିଗ ମିଳିବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି।
ସାମଗ୍ରିକ ଭାବେ, କେଦାରଗୌରୀ ମନ୍ଦିର ପରିସରକୁ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ଘୋଷଣା କରିବା ରାଜ୍ୟର ଐତିହ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଅଭିଯାନରେ ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ପଦକ୍ଷେପ। ଏବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନଜର ରହିବ ଏହି ମାନ୍ୟତା ପରେ ମନ୍ଦିର ପରିସରର ସଂରକ୍ଷଣ, ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଓ ଉନ୍ନତିକରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛି ତାହା ଉପରେ।
