ନଭେମ୍ବର ୮ ତାରିଖ ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଇତିହାସର ଜଣେ ବରିଷ୍ଠ, ଅନୁଭବୀ ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଲାଲକୃଷ୍ଣ ଆଡଭାନୀଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ମରଣୀୟ ଦିନ। ଏହି ଦିନ ସେ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ୧୦୦ତମ ବର୍ଷରେ ପଦାର୍ପଣ କରୁଛନ୍ତି। ଏକ ଶତାବ୍ଦୀର ଏହି ଯାତ୍ରା କେବଳ ବର୍ଷ ଗଣନାର ଏକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ସଂଘର୍ଷ, ସଂକଳ୍ପ, ଅନୁଭବ, ଆଦର୍ଶ ଓ ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିର ଅନେକ ଐତିହାସିକ ଘଟଣାର ଏକ ଦୀର୍ଘ ଅଧ୍ୟାୟ।
ଏହି ଅବସରର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦିଗ ହେଉଛି ଦୀପାବଳି ସହିତ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମର ଏକ ବିଶେଷ ସମ୍ପର୍କ। ୧୯୨୭ ମସିହା ନଭେମ୍ବର ୮ ତାରିଖରେ ଅବିଭକ୍ତ ଭାରତର ସିନ୍ଧ ପ୍ରଦେଶର କରାଚୀଠାରେ ଦେବ ଦୀପାବଳି ଅବସରରେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା। ଆଲୋକର ପର୍ବ ଦୀପାବଳି ଅନ୍ଧକାର ଉପରେ ଆଲୋକର ବିଜୟ, ଅସତ୍ୟ ଉପରେ ସତ୍ୟର ବିଜୟ ଏବଂ ନିରାଶା ମଧ୍ୟରେ ଆଶାର ସଞ୍ଚାରର ପ୍ରତୀକ। ଏହି ପବିତ୍ର ଦିନ ସହିତ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମର ସଂଯୋଗ ଏହି ଶତାବ୍ଦୀ ଅଭିମୁଖୀ ଯାତ୍ରାକୁ ଏକ ଭିନ୍ନ ଐତିହାସିକ ଓ ଭାବନାତ୍ମକ ମହତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କରିଛି।
ଆଡଭାନୀଙ୍କ ଜୀବନର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଅଧ୍ୟାୟ ଥିଲା ସିନ୍ଧର ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିବେଶ, ପାରିବାରିକ ସଂସ୍କାର ଓ ଭାରତୀୟ ପରମ୍ପରାର ମଧ୍ୟରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଏକ ଯାତ୍ରା। କିନ୍ତୁ ଇତିହାସର ଏକ ଭୟାବହ ଘଟଣା ୧୯୪୭ ମସିହାର ଦେଶ ବିଭାଜନ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଗତିପଥକୁ ବଦଳାଇ ଦେଇଥିଲା। ସେତେବେଳେ ସେ ଜଣେ ଯୁବକ ଥିଲେ। ବିଭାଜନର ପରିଣାମରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ପରି ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଜନ୍ମଭୂମି, ପୈତୃକ ଘର, ପରିଚିତ ପରିବେଶ, ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ଓ ସିନ୍ଧର ସେହି ଆତ୍ମୀୟ ମାଟିକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା।
ଏହା କେବଳ ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ନଥିଲା; ଏହା ଥିଲା ନିଜ ଶୈଶବର ସ୍ମୃତି, ନିଜ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ ଓ ଜୀବନର ଅନେକ ଆତ୍ମୀୟ ଅନୁଭୂତିଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯିବାର ଏକ ଗଭୀର ଅନୁଭବ। ଯେଉଁ ମାଟିରେ ଶୈଶବ କଟିଥିଲା, ଯେଉଁ ପରିବେଶରେ ଜୀବନର ପ୍ରଥମ ସ୍ୱପ୍ନ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଲା, ସେହି ମାଟିକୁ ପଛରେ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କୁ ଏକ ନୂତନ ଜୀବନର ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା। ବିଭାଜନର ଯନ୍ତ୍ରଣା ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଏକ ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ଅନୁଭୂତି ହୋଇ ରହିଥିଲା।
ଏହି କଷ୍ଟକର ପରିସ୍ଥିତିରୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ି ଆଡଭାନୀ ନିଜକୁ ସାର୍ବଜନୀନ ଜୀବନ ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ରାଜନୀତିରେ ସମର୍ପିତ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ରାଜନୈତିକ ଜୀବନ ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଦଳୀୟ ସଂଗଠନର ବିକାଶ, ବିଚାରଧାରାର ପ୍ରସାର ଏବଂ ଦେଶର ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଯାତ୍ରାର ଅନେକ ଘଟଣା ସହିତ ଜଡ଼ିତ।
ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟିର ଗଠନ ଓ ବିକାଶରେ ତାଙ୍କର ଭୂମିକା ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ। ଜଣେ ସଂଗଠକ, ବିଚାରକ, ରାଜନୈତିକ ରଣନୀତିକାର ଓ ନେତା ଭାବେ ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଦଳୀୟ ରାଜନୀତିରେ ସକ୍ରିୟ ରହିଥିଲେ। ଲୋକସଭାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ଯାତ୍ରା ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।
ବିଶେଷକରି ୧୯୯୦ ମସିହାର ରାମ ରଥଯାତ୍ରା ତାଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଜୀବନର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅଧ୍ୟାୟ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ଶ୍ରୀରାମ ଜନ୍ମଭୂମି ଆନ୍ଦୋଳନ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଏହି ଯାତ୍ରା ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ବ୍ୟାପକ ଚର୍ଚ୍ଚା ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନର କାରଣ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଯାତ୍ରା ତାଙ୍କୁ ଜାତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ଏକ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପରିଚୟ ଦେଇଥିଲା। ଏହାର ସାମାଜିକ, ରାଜନୈତିକ ଓ ଐତିହାସିକ ପ୍ରଭାବକୁ ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିର ଅଧ୍ୟୟନରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ।
ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ ଦେଶର ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଉପପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭଳି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ଦାୟିତ୍ୱ ନିର୍ବାହ କରିଥିଲେ। ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସୁରକ୍ଷା, ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଶାସନ, ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥିରତା ଓ ଦେଶର ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଅନେକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ତାଙ୍କର ଭୂମିକା ରହିଥିଲା। ତାଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ଜୀବନରେ ସଫଳତା ସହିତ ଅନେକ ମତଭେଦ, ଆଲୋଚନା ଓ ବିବାଦ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ତଥାପି ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିର ଦୀର୍ଘ ଇତିହାସରେ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ଓ ପ୍ରଭାବକୁ ଅଣଦେଖା କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।
୨୦୧୫ ମସିହାରେ ତାଙ୍କୁ ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ ଏବଂ ୨୦୨୪ ମସିହାରେ ଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାଗରିକ ସମ୍ମାନ ‘ଭାରତ ରତ୍ନ’ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ସମ୍ମାନ ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ସାର୍ବଜନୀନ ଜୀବନ ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ରାଜନୀତିରେ ତାଙ୍କ ଭୂମିକାର ଏକ ଔପଚାରିକ ସ୍ୱୀକୃତି।
ଆଡଭାନୀଙ୍କ ଜୀବନକୁ ଦେଖିଲେ ଇତିହାସର ଏକ ବିଶେଷ ଚିତ୍ର ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଉଭା ହୁଏ। ଏକ ପଟେ ଦେଶ ବିଭାଜନର ଦୁଃଖଦ ଅନୁଭବ, ଅନ୍ୟ ପଟେ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତରେ ଏକ ନୂତନ ପରିଚୟ ଗଢ଼ିବାର ସଂକଳ୍ପ। ଏକ ପଟେ ନିଜ ଜନ୍ମଭୂମିଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବାର ବେଦନା, ଅନ୍ୟ ପଟେ ଭାରତର ରାଜନୈତିକ ଓ ସାମାଜିକ ଜୀବନରେ ନିଜର ଏକ ସ୍ଥାନ ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ଦୀର୍ଘ ପ୍ରୟାସ।
ଦୀପାବଳିର ଆଲୋକ ଆମକୁ ଏହି ବାର୍ତ୍ତା ଦିଏ ଯେ ଅନ୍ଧକାର ଯେତେ ଗଭୀର ହେଉନା କାହିଁକି, ଆଶାର ଏକ ଦୀପ ନୂତନ ଆଲୋକର ପଥ ଦେଖାଇପାରେ। ଆଡଭାନୀଙ୍କ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ବିଭାଜନର ଅନ୍ଧକାରମୟ ଅନୁଭବରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରାଜନୈତିକ ଦାୟିତ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିବାର ଏକ ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଆଦର୍ଶ, ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ତ୍ୟାଗ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟବୋଧ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ଯୁଗ ଯୁଗ ଧରି ପ୍ରେରଣାର ଉତ୍ସ ହୋଇ ରହିଛି। ଦୀପାବଳିର ପବିତ୍ର ଅବସରରେ ଏହି ଆଦର୍ଶଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ ଆଡଭାନୀଙ୍କ ଶତାବ୍ଦୀ ଅଭିମୁଖୀ ଜୀବନଯାତ୍ରା ଆମକୁ ଭାରତର ଆଧୁନିକ ଇତିହାସର ଅନେକ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ପୁନର୍ବାର ମନେ ପକାଇଦିଏ।
